Czy masz zaburzenia SI? Objawy u dorosłych i jak sobie pomóc

Artykuł kompleksowo wyjaśnia, czym są zaburzenia integracji sensorycznej (SI) u dorosłych, jak się objawiają i dlaczego są coraz częściej rozpoznawane. Znajdziesz tu praktyczne wskazówki dotyczące diagnozy, terapii oraz strategii radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami, co pomoże Ci lepiej zrozumieć siebie i odzyskać kontrolę nad swoim życiem.

Integracja sensoryczna: ukryty fundament Twojego samopoczucia

Dlaczego problem, który kojarzymy z dziećmi, dotyczy także dorosłych?

Przez długi czas zaburzenia integracji sensorycznej były kojarzone głównie z dziećmi. Dziś jednak, jako Tola Wójcik, widzę wyraźnie, że coraz więcej dorosłych szuka pomocy i diagnozy w tym zakresie. Dlaczego? Często są to osoby, u których trudności sensoryczne nie zostały rozpoznane w dzieciństwie. Wówczas brakowało wiedzy i narzędzi diagnostycznych. Te niezdiagnozowane problemy nie zniknęły magicznie z wiekiem, lecz ewoluowały, manifestując się w dorosłym życiu jako przewlekły stres, lęk, trudności w pracy czy w relacjach. Rośnie świadomość, że te "dziwne" reakcje na świat zewnętrzny mają swoje podłoże, a ich zrozumienie może przynieść ogromną ulgę.

"Po prostu jestem przewrażliwiony/a": jak odróżnić cechę charakteru od realnego zaburzenia?

Wielu moich klientów mówi mi: "Pani Tolo, ja po prostu jestem przewrażliwiony/a". I rzeczywiście, każdy z nas ma inną wrażliwość. Jednak zaburzenia integracji sensorycznej to coś więcej niż cecha charakteru. To stan, w którym mózg nie przetwarza bodźców w sposób efektywny, co prowadzi do znacznego dyskomfortu i utrudnia codzienne funkcjonowanie. Jeśli Twoja wrażliwość na światło, dźwięki, dotyk czy ruch jest tak intensywna, że uniemożliwia Ci swobodne działanie, powoduje chroniczny stres, wycofanie społeczne lub trudności w pracy, to możemy mówić o realnym zaburzeniu, a nie tylko o "byciu wrażliwym". Warto to rozważyć i poszukać profesjonalnej oceny.

Nadwrażliwość sensoryczna: Kiedy codzienne bodźce stają się wyzwaniem

Dla osób z nadwrażliwością sensoryczną, czyli hiperwrażliwością, świat jest często zbyt głośny, zbyt jasny, zbyt intensywny. Ich mózg reaguje na bodźce w sposób nadmierny, co może być niezwykle wyczerpujące i prowadzić do ciągłego poczucia przeciążenia. To tak, jakby ktoś cały czas podkręcał głośność i jasność otoczenia, a Ty nie możesz tego wyłączyć.

Kiedy dotyk sprawia ból: od metek na ubraniach po unikanie bliskości

Nadwrażliwość dotykowa, zwana też obronnością dotykową, to jedno z częstszych objawów SI u dorosłych. Może sprawić, że codzienne sytuacje stają się źródłem ogromnego dyskomfortu. Osoby z nadwrażliwością dotykową często unikają tłumów, bo przypadkowy dotyk jest dla nich nieprzyjemny, a nawet bolesny. Reagują silnie na:

• Metki na ubraniach, szwy, drapiące materiały, które powodują swędzenie lub ból.
• Lekki dotyk, który jest bardziej irytujący niż mocny uścisk.
• Pewne faktury jedzenia, co może prowadzić do bardzo wybiórczej diety.
• Unikanie bliskości fizycznej, takiej jak przytulanie czy trzymanie za rękę, nawet z najbliższymi osobami.

Światło, które razi, i dźwięki, które drażnią: życie z nadreaktywnością słuchową i wzrokową

Nadwrażliwość słuchowa i wzrokowa to kolejne aspekty nadreaktywności sensorycznej, które potrafią znacząco utrudnić życie. Dla mnie, jako terapeuty, jest jasne, że to nie jest kwestia "czepiania się", ale realnego cierpienia. Osoby z nadwrażliwością słuchową często doświadczają:

• Drażliwości na codzienne dźwięki, które dla innych są neutralne np. tykanie zegara, szum lodówki, odgłos odkurzacza, rozmowy w tle.
• Potrzeby przebywania w ciszy, aby móc się skoncentrować lub po prostu odpocząć.

Z kolei nadwrażliwość wzrokowa objawia się jako:

• Męczenie się w jasno oświetlonych pomieszczeniach, np. w biurach z ostrym, sztucznym światłem.
• Nadwrażliwość na migające światła, ekrany, które mogą powodować bóle głowy lub dezorientację.

Zapachy, smaki, ruch: jak inne zmysły mogą wołać o pomoc?

Nadwrażliwość może dotyczyć również innych zmysłów. Osoby z nadwrażliwością węchową mogą reagować silnie negatywnie na zapachy, które dla innych są ledwie wyczuwalne perfumy, środki czystości, zapachy jedzenia. Podobnie jest ze smakiem, gdzie pewne konsystencje lub intensywne smaki mogą wywoływać odruch wymiotny. Nawet ruch może być odbierany jako nadmierny bodziec, prowadząc do zawrotów głowy, nudności lub ogólnego złego samopoczucia w sytuacjach takich jak jazda samochodem czy korzystanie z ruchomych schodów. To wszystko sprawia, że świat staje się miejscem pełnym pułapek sensorycznych.

Strategie przetrwania dla nadwrażliwych: praktyczne porady do zastosowania od zaraz

Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy nadwrażliwości sensorycznej, nie jesteś sam/a. Istnieją sprawdzone strategie, które pomogą Ci lepiej funkcjonować w codziennym życiu. Moim zdaniem, kluczem jest świadomość i proaktywne zarządzanie swoim środowiskiem:

• Słuchawki wyciszające lub z redukcją szumów: To absolutny must-have w głośnym otoczeniu, takim jak biuro typu open space, komunikacja miejska czy centra handlowe.
• Okulary przeciwsłoneczne: Noszenie ich nawet w pomieszczeniach, jeśli światło jest zbyt intensywne, może przynieść ulgę.
• Unikanie tłumów i zatłoczonych miejsc: Planuj zakupy w mniej ruchliwych godzinach, wybieraj spokojniejsze restauracje.
• Ubrania bez metek i z miękkich, naturalnych tkanin: Wybieraj odzież, która nie drażni Twojej skóry.
• Tworzenie "bezpiecznych przystani": W domu lub w pracy zorganizuj sobie cichy, słabo oświetlony kąt, gdzie możesz się wycofać i zregenerować.
• Regulacja diety: Unikaj pokarmów o zbyt intensywnych smakach lub nieprzyjemnych dla Ciebie teksturach.

Podwrażliwość sensoryczna: Gdy mózg domaga się więcej bodźców

Zupełnie innym, ale równie wymagającym wyzwaniem, jest podwrażliwość sensoryczna, czyli hipowrażliwość. W tym przypadku mózg nie rejestruje bodźców w wystarczającym stopniu, co prowadzi do ciągłego "głodu" sensorycznego. Osoby z podwrażliwością nie czują się przeciążone, wręcz przeciwnie szukają intensywnych doznań, aby w ogóle poczuć się "żywe" i świadome swojego ciała. To tak, jakby ich wewnętrzny system alarmowy był ustawiony na zbyt niski poziom czułości.

Dlaczego potrzebujesz mocnego uścisku, głośnej muzyki i intensywnych smaków?

Osoby z podwrażliwością sensoryczną często nieświadomie poszukują silnych bodźców, aby ich mózg mógł je w ogóle zarejestrować i przetworzyć. Ten "głód" może dotyczyć różnych zmysłów i manifestować się w bardzo różnorodny sposób. Z mojego doświadczenia wynika, że często są to osoby, które same nie rozumieją, dlaczego tak bardzo potrzebują pewnych doznań, co może prowadzić do frustracji i niezrozumienia ze strony otoczenia.

Wysoki próg bólu i "poszukiwanie wrażeń": kiedy mózg domaga się więcej bodźców

Objawy podwrażliwości sensorycznej są często zaskakujące dla osób, które nie mają z nią do czynienia. Mogą one obejmować:

• Potrzebę bardzo mocnego uścisku, docisku lub ciężaru, np. spanie pod ciężką kołdrą obciążeniową, noszenie obcisłych ubrań, lub nawet silne przytulanie się do drugiej osoby.
• Wysoki próg bólu, niezauważanie drobnych skaleczeń, siniaków czy otarć, co może być niebezpieczne.
• Brak świadomości bałaganu wokół siebie lub nieporządku na biurku, ponieważ mózg nie rejestruje tych wizualnych bodźców jako problemu.
• Poszukiwanie intensywnych smaków (bardzo ostre, słone, kwaśne) lub głośnej muzyki, która dla innych byłaby nie do zniesienia.
• Częste poruszanie się, wiercenie, potrzeba intensywnych aktywności fizycznych, aby "poczuć" swoje ciało.

Jak rozpoznać u siebie objawy sensorycznego "głodu"?

Zastanów się, czy często czujesz się "niedostymulowany/a"? Czy potrzebujesz silnych wrażeń, aby poczuć się komfortowo lub skoncentrować? Czy inni zwracają Ci uwagę, że jesteś "za głośny/a", "za mocny/a" w dotyku, albo że nie zauważasz rzeczy, które są oczywiste? Jeśli tak, to może być sygnał, że Twój mózg domaga się więcej bodźców. Autorefleksja nad własnymi potrzebami sensorycznymi jest pierwszym krokiem do zrozumienia i zarządzania podwrażliwością.

Niezgrabność i problemy z koordynacją: Motoryczne objawy zaburzeń SI

Zaburzenia integracji sensorycznej często manifestują się również w sferze motorycznej, wpływając na koordynację, równowagę i planowanie ruchu. To nie jest kwestia braku chęci czy lenistwa, ale realnych trudności w przetwarzaniu informacji zmysłowych, które są niezbędne do płynnego i precyzyjnego poruszania się. Jako specjalista, wiem, że te objawy mogą być równie frustrujące, co te związane z nad- czy podwrażliwością.

Dlaczego potykasz się o własne nogi i wpadasz na meble? Wyjaśniamy problemy z planowaniem ruchu

Jeśli często potykasz się o własne nogi, wpadasz na meble, masz trudności z oceną odległości lub wydaje Ci się, że Twoje ciało "nie słucha", to mogą być objawy zaburzeń posturalnych i ruchowych. Wynikają one z problemów z planowaniem motorycznym, czyli z trudnościami mózgu w zaplanowaniu, zorganizowaniu i wykonaniu sekwencji ruchów. To nie jest kwestia siły mięśni, ale ich koordynacji i precyzji. Codzienne czynności, takie jak chodzenie po nierównym terenie, przenoszenie tac z napojami czy nawet ubieranie się, mogą stać się wyzwaniem.

Trudności z koordynacją i równowagą: jak wpływają na Twoje codzienne aktywności?

Problemy z utrzymaniem równowagi i koordynacją mają realny wpływ na codzienne życie dorosłych. Mogą objawiać się jako:

• Trudności z chodzeniem po krawężnikach, schodach, czy nierównych powierzchniach.
• Niezgrabne ruchy podczas noszenia przedmiotów, co często kończy się rozlaniem lub upuszczeniem czegoś.
• Problemy z wykonywaniem precyzyjnych ruchów, np. pisaniem, szyciem, graniem na instrumentach.
• Unikanie aktywności sportowych, które wymagają dobrej koordynacji, takich jak taniec, jazda na rowerze czy pływanie.

Te trudności mogą prowadzić do poczucia wstydu, frustracji i unikania sytuacji, w których trzeba wykazać się zręcznością.

Czy nauka nowej aktywności fizycznej jest dla Ciebie koszmarem? To może być dyspraksja

Dla wielu osób z zaburzeniami SI, nauka nowych czynności ruchowych, takich jak taniec, jazda na nartach czy gra w tenisa, jest prawdziwym koszmarem. Pomimo wysiłku i chęci, ruchy pozostają niezgrabne, a postępy są minimalne. To zjawisko często jest związane z dyspraksją, czyli zaburzeniem planowania ruchu. Dyspraksja to jeden z aspektów zaburzeń integracji sensorycznej, który sprawia, że mózg ma trudności z zaplanowaniem i wykonaniem złożonych sekwencji ruchowych. Zrozumienie tego może pomóc w akceptacji swoich ograniczeń i poszukiwaniu odpowiednich form wsparcia.

Diagnoza i terapia zaburzeń SI u dorosłych: Od chaosu do zrozumienia

Zrozumienie, że Twoje trudności mają swoje podłoże w zaburzeniach integracji sensorycznej, to pierwszy i często najważniejszy krok. Diagnoza może przynieść ogromną ulgę i poczucie, że "nie jesteś dziwny/a", a Twoje doświadczenia są realne. W Polsce dostępna jest profesjonalna pomoc, która może znacząco poprawić jakość życia dorosłych z SI.

Gdzie szukać pomocy? Krok po kroku do profesjonalnej diagnozy w Polsce

Proces diagnozy zaburzeń SI u dorosłych w Polsce wygląda następująco:

1. Pierwszy kontakt: Poszukaj certyfikowanego terapeuty integracji sensorycznej. Możesz znaleźć ich w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, prywatnych gabinetach terapii SI lub klinikach specjalizujących się w rozwoju.
2. Szczegółowy wywiad: Terapeuta przeprowadzi z Tobą bardzo szczegółowy wywiad dotyczący Twoich doświadczeń sensorycznych od dzieciństwa po dorosłość, Twoich trudności w codziennym funkcjonowaniu, pracy i relacjach.
3. Kwestionariusze: Często stosowane są specjalistyczne kwestionariusze, takie jak Kwestionariusz Sensoryczny dla Dorosłych, które pomagają ocenić profil sensoryczny i zidentyfikować obszary problemowe.
4. Obserwacja kliniczna: Terapeuta może przeprowadzić obserwację Twojego zachowania i reakcji na różne bodźce w kontrolowanym środowisku, aby ocenić, jak Twój mózg przetwarza informacje sensoryczne.
5. Diagnoza i plan terapii: Na podstawie zebranych informacji, terapeuta postawi diagnozę i zaproponuje indywidualny plan terapii.

Czym jest "dieta sensoryczna" dla dorosłych i na czym polega terapia?

• Używanie kołdry obciążeniowej podczas snu lub odpoczynku, aby dostarczyć głębokiego docisku.
• Bujanie się na hamaku, huśtawce lub fotelu bujanym, co stymuluje zmysł równowagi.
• Ćwiczenia z piłką gimnastyczną, które angażują czucie głębokie i równowagę.
• Masaże, szczotkowanie skóry lub stosowanie wałków do masażu, aby regulować wrażliwość dotykową.
• Kontakt z różnymi fakturami (np. piasek, ryż, plastelina), co pomaga w desensytyzacji lub poszukiwaniu bodźców.
• Aktywności fizyczne, takie jak pływanie, joga, wspinaczka, które dostarczają zintegrowanej stymulacji sensorycznej.

Narzędzia, które pomagają na co dzień: kołdry obciążeniowe, słuchawki wyciszające i inne

Oprócz terapii, istnieje wiele praktycznych narzędzi i produktów, które mogą wspierać dorosłych z SI w codziennym funkcjonowaniu. Uważam, że warto je wypróbować, aby znaleźć to, co działa najlepiej dla Ciebie:

• Produkty obciążeniowe:
  • Kołdry obciążeniowe: Zapewniają głęboki docisk, pomagając w uspokojeniu układu nerwowego, poprawie snu i redukcji lęku.
  • Kamizelki obciążeniowe: Mogą być noszone w ciągu dnia, aby dostarczyć stałego docisku i poprawić koncentrację.
  • Kołnierze obciążeniowe: Pomocne w sytuacjach wymagających skupienia lub w momentach przeciążenia sensorycznego.
• Słuchawki wyciszające lub z redukcją szumów: Niezastąpione w głośnym otoczeniu, pozwalają na odcięcie się od nadmiernych bodźców słuchowych.
• Fidget toys (zabawki sensoryczne): Małe przedmioty do manipulowania, które pomagają w samoregulacji, koncentracji i redukcji stresu.
• Oświetlenie: Lampy z regulacją natężenia światła, ciepłe barwy światła, unikanie migoczących źródeł światła.

Terapia SI a psychoterapia: kiedy warto połączyć siły?

Niezdiagnozowane zaburzenia integracji sensorycznej u dorosłych często prowadzą do przewlekłego stresu, lęku, a nawet depresji. Osoby te przez lata czują się "inne", niezrozumiane, a ich reakcje na świat są dla nich samych niezrozumiałe. Diagnoza SI może przynieść ogromną ulgę, dając nazwy i wyjaśnienia dla ich doświadczeń. W wielu przypadkach, połączenie terapii SI z psychoterapią jest niezwykle efektywne. Terapia SI pomaga regulować system nerwowy i uczy strategii radzenia sobie z bodźcami, natomiast psychoterapia wspiera w przetwarzaniu emocji, budowaniu samoakceptacji i radzeniu sobie z traumami czy lękami, które narosły przez lata życia z niezrozumiałymi trudnościami sensorycznymi. Razem mogą pomóc odzyskać pełną kontrolę nad swoim życiem emocjonalnym i sensorycznym.

Życie z zaburzeniami SI: Praktyczne wskazówki do wdrożenia w pracy i w domu

Zrozumienie i akceptacja zaburzeń integracji sensorycznej to początek drogi do lepszego funkcjonowania. Kolejnym krokiem jest świadome zarządzanie swoim środowiskiem i relacjami. Wiem, że to wymaga wysiłku, ale dostosowanie otoczenia do swoich potrzeb sensorycznych to inwestycja w Twój spokój i efektywność.

Twoje biuro, Twoja twierdza: jak dostosować miejsce pracy do swoich potrzeb sensorycznych?

Środowisko pracy, zwłaszcza biura typu open space, może być prawdziwym wyzwaniem dla dorosłych z SI. Ciągły hałas, ruch, rozmowy mogą prowadzić do przeciążenia sensorycznego i problemów z koncentracją. Oto kilka wskazówek, jak dostosować miejsce pracy:

• Słuchawki wyciszające: Używaj ich, aby zredukować hałas otoczenia i poprawić koncentrację.
• Organizacja cichego kąta: Jeśli to możliwe, poproś o miejsce pracy w mniej ruchliwym obszarze biura lub stwórz sobie wizualną barierę.
• Regulacja oświetlenia: Jeśli masz wpływ na oświetlenie, wybieraj cieplejsze barwy i unikaj ostrego, jarzeniowego światła.
• Regularne przerwy sensoryczne: Co godzinę lub dwie zrób krótką przerwę, aby wyjść na świeże powietrze, posłuchać spokojnej muzyki lub wykonać kilka ćwiczeń rozciągających.
• Produkty obciążeniowe: Rozważ użycie kołnierza obciążeniowego lub poduszki sensorycznej na krześle, aby dostarczyć stałego docisku.

Zrozumieć siebie w relacji: jak komunikować swoje potrzeby partnerowi i bliskim?

Zaburzenia SI mogą wpływać na relacje społeczne. Nadwrażliwość może prowadzić do unikania spotkań towarzyskich, a nawet trudności w nawiązywaniu bliskości fizycznej, co może być niezrozumiałe dla partnera czy bliskich. Kluczem jest otwarta i szczera komunikacja. Wyjaśnij swoim bliskim, czym są zaburzenia SI i jak wpływają na Ciebie. Powiedz, że nie jest to kwestia braku miłości czy chęci, ale realnych trudności sensorycznych. Ustalcie razem zasady, np. dotyczące dotyku, głośności muzyki w domu czy planowania wspólnych wyjść. Zrozumienie i wsparcie ze strony najbliższych jest nieocenione.

Przeczytaj również: Drewniane klocki sensoryczne: jak wybrać najlepsze dla rozwoju dziecka?

Od przewlekłego stresu do akceptacji: odzyskaj kontrolę nad swoim życiem

Życie z niezdiagnozowanymi zaburzeniami SI jest często naznaczone przewlekłym stresem, lękiem i poczuciem bycia "innym". Kiedy w końcu otrzymujesz diagnozę, to jakby ktoś włączył światło w ciemnym pokoju. To moment, w którym zaczynasz rozumieć siebie, swoje reakcje i potrzeby. Ta wiedza przynosi ogromną ulgę, zmniejsza poczucie winy i pozwala na akceptację siebie. Dzięki diagnozie i terapii możesz nauczyć się skutecznych strategii radzenia sobie, odzyskać kontrolę nad swoim życiem i zacząć świadomie kształtować swoje środowisko, tak aby było ono dla Ciebie wspierające, a nie przytłaczające. Pamiętaj, że zasługujesz na to, by czuć się komfortowo we własnej skórze i w otaczającym Cię świecie.