Drewniany plac zabaw DIY: Przewodnik krok po kroku i bezpieczeństwo

Samodzielne projektowanie i budowa drewnianego placu zabaw w ogrodzie to projekt, który przynosi ogromną satysfakcję. Nie tylko tworzysz unikalną, spersonalizowaną przestrzeń dla swoich dzieci, ale także masz pełną kontrolę nad jakością użytych materiałów i bezpieczeństwem konstrukcji. To szansa na stworzenie miejsca, które będzie inspirować do kreatywnej zabawy przez długie lata, a jednocześnie pozwoli Ci zaoszczędzić pieniądze w porównaniu do zakupu gotowego zestawu. Ten przewodnik krok po kroku przeprowadzi Cię przez cały proces od planowania, przez wybór materiałów, aż po montaż i zapewnienie najwyższych standardów bezpieczeństwa.

Własny plac zabaw: najlepszy prezent dla Twojego dziecka

Stworzenie własnego placu zabaw to coś więcej niż tylko budowa konstrukcji z drewna. To inwestycja w radość i rozwój Twoich dzieci, w ich niezależność i kreatywność. Kiedy samodzielnie projektujesz i budujesz, masz pewność, że każdy element jest dopasowany do wieku i zainteresowań Twoich pociech. Możesz wybrać materiały najwyższej jakości, unikając kompromisów, na które często trzeba iść przy zakupie gotowych rozwiązań. Satysfakcja z własnoręcznie wykonanego projektu jest nie do przecenienia, a dla dzieci widok placu zabaw stworzonego przez rodzica to dodatkowa wartość emocjonalna.

Bezpieczeństwo ponad wszystko: wprowadzenie do kluczowych zasad

Niezależnie od tego, czy budujesz plac zabaw dla swoich dzieci, czy dla sąsiadów, bezpieczeństwo musi być absolutnym priorytetem. Nawet jeśli normy PN-EN 1176 nie są prawnie wymagane dla prywatnych posesji, warto traktować je jako złoty standard. Oto kilka kluczowych zasad, o których musisz pamiętać:

• Stabilność konstrukcji: Plac zabaw musi być solidnie zakotwiczony w gruncie. Niestarannie osadzone słupy czy luźne połączenia to prosta droga do nieszczęścia.
• Brak ostrych krawędzi i wystających elementów: Wszystkie drewniane elementy powinny być dokładnie wyszlifowane i sfazowane. Należy unikać wystających śrub, gwoździ czy otworów, w których mogłoby dojść do zaklinowania się części ciała dziecka.
• Bezpieczne materiały: Używaj wyłącznie drewna odpowiednio zabezpieczonego i farb lub lakierów bezpiecznych dla dzieci, zgodnych z normą PN-EN 71-3.
• Strefy bezpieczeństwa: Wokół każdego urządzenia (szczególnie huśtawki i zjeżdżalni) musi być odpowiednio duża, wolna od przeszkód przestrzeń.
• Odpowiednia nawierzchnia: Pod urządzeniami, z których dziecko może spaść, powinna znajdować się miękka, amortyzująca nawierzchnia.

Krok 1: Zaplanuj idealną przestrzeń do zabawy

Jak wybrać idealne miejsce w ogrodzie? Analiza nasłonecznienia i podłoża

Wybór odpowiedniego miejsca na plac zabaw w ogrodzie to pierwszy, kluczowy krok. Idealnie byłoby znaleźć lokalizację, która jest częściowo zacieniona, aby uniknąć przegrzewania się konstrukcji i zapewnić dzieciom komfort w słoneczne dni. Zbyt głęboki cień może jednak sprzyjać rozwojowi mchu i pleśni, dlatego warto znaleźć złoty środek. Podłoże powinno być równe i stabilne, aby ułatwić montaż i zapewnić bezpieczeństwo. Unikaj miejsc pod drzewami, z których mogą spadać gałęzie, a także bliskości krzewów z kolcami. Pamiętaj też o dobrym punkcie obserwacyjnym z domu chcesz mieć oko na bawiące się dzieci, prawda?

Projekt na miarę potrzeb: jakie elementy wybrać dla malucha, a jakie dla starszaka?

Projekt placu zabaw powinien być dopasowany do wieku i rozwoju Twoich dzieci. Dla najmłodszych świetnie sprawdzi się:

• Prosta piaskownica z daszkiem chroniącym przed słońcem.
• Niska zjeżdżalnia o łagodnym nachyleniu.
• Mała drabinka lub schodki prowadzące na niewielki podest.

Dla starszych dzieci możesz rozważyć bardziej ambitne konstrukcje:

• Wysoka wieża z mostkiem linowym.
• Ścianka wspinaczkowa z solidnymi chwytami.
• Klasyczna huśtawka lub huśtawka typu "bocianie gniazdo".
• Tor przeszkód z elementami do balansowania.

Pamiętaj, aby zachować odpowiednie odległości między poszczególnymi elementami, tworząc bezpieczne strefy zabawy.

Szkic i wymiarowanie: jak stworzyć prosty plan, który ułatwi pracę?

Zanim przystąpisz do zakupu materiałów, poświęć chwilę na stworzenie prostego szkicu placu zabaw. Nie musi to być skomplikowany projekt architektoniczny wystarczy odręczny rysunek przedstawiający rozmieszczenie głównych elementów, ich wymiary oraz przybliżone odległości między nimi. Zaznacz na szkicu, gdzie planujesz umieścić fundamenty, podest, zjeżdżalnię czy huśtawkę. Pomoże Ci to nie tylko lepiej zwizualizować projekt, ale także precyzyjnie obliczyć potrzebną ilość materiałów i uniknąć błędów podczas montażu. Dobrze przemyślany plan to połowa sukcesu!

Prawo i formalności: czy na budowę placu zabaw w Polsce potrzebujesz zgody?

Dobra wiadomość jest taka, że budowa przydomowego placu zabaw, który jest przeznaczony wyłącznie do użytku prywatnego i nie przekracza standardowych rozmiarów, zazwyczaj nie wymaga pozwolenia na budowę ani nawet zgłoszenia. Zgodnie z polskim prawem budowlanym, takie konstrukcje traktowane są jako obiekty małej architektury. Niemniej jednak, zawsze warto zachować bezpieczne odległości od granic działki, budynków mieszkalnych oraz wszelkich instalacji podziemnych, takich jak linie energetyczne czy gazowe. Lepiej dmuchać na zimne i upewnić się, że Twoja inwestycja jest w pełni zgodna z przepisami.

Krok 2: Wybierz odpowiednie materiały

Jakie drewno na plac zabaw sprawdzi się najlepiej? Sosna, modrzew czy akacja?

Wybór odpowiedniego gatunku drewna ma kluczowe znaczenie dla trwałości i bezpieczeństwa placu zabaw. Oto krótkie porównanie najpopularniejszych opcji:

Gatunek drewna	Charakterystyka i zastosowanie
Sosna/Świerk	Najbardziej dostępne cenowo i łatwe w obróbce. Są to gatunki miękkie, które wymagają jednak solidnej impregnacji ciśnieniowej (najlepiej klasy IV), aby zapewnić im odporność na wilgoć, grzyby i szkodniki. Idealne na większość elementów konstrukcyjnych, jeśli zostaną odpowiednio zabezpieczone.
Modrzew	Naturalnie bardziej odporny na warunki atmosferyczne dzięki dużej zawartości żywic. Jest twardszy i trwalszy od sosny, ale też droższy. Dobry wybór na elementy narażone na bezpośredni kontakt z wilgocią, np. słupy nośne.
Robinia akacjowa	Uważana za jedno z najtrwalszych europejskich gatunków drewna, charakteryzuje się wyjątkową odpornością na gnicie i czynniki zewnętrzne. Jest jednak znacznie droższa i trudniejsza w obróbce. Doskonała na elementy konstrukcyjne, które mają być mocno osadzone w gruncie.

Drewno klejone (BSH/KVH) vs. lite: co jest trwalsze i bezpieczniejsze?

Wybierając drewno na główne belki nośne konstrukcji placu zabaw, warto rozważyć zastosowanie drewna klejonego, takiego jak BSH (drewno konstrukcyjne klejone warstwowo) lub KVH (drewno konstrukcyjne lite, strugane). Choć jest ono droższe od drewna litego, oferuje znacznie większą stabilność wymiarową. Oznacza to, że jest mniej podatne na pękanie, wypaczanie czy paczenie pod wpływem zmian wilgotności i temperatury. Dzięki temu konstrukcja placu zabaw będzie trwalsza i bezpieczniejsza przez wiele lat.

Sekret trwałości: czym impregnować drewno, by było bezpieczne dla dzieci (norma EN 71-3)?

Nawet najtrwalsze drewno potrzebuje odpowiedniej ochrony. Kluczowe jest, aby stosować wyłącznie impregnaty i farby, które są bezpieczne dla dzieci. Szukaj produktów certyfikowanych zgodnie z normą PN-EN 71-3, która określa dopuszczalne poziomy migracji określonych pierwiastków z materiałów zabawek. Pamiętaj również, że wszystkie elementy drewniane, z którymi dzieci będą miały kontakt, powinny być czterostronnie strugane, a ich krawędzie załamane (sfazowane), aby zapobiec skaleczeniom. Odpowiednia impregnacja i wykończenie to gwarancja bezpieczeństwa i długowieczności placu zabaw.

Niezbędne akcesoria: od zjeżdżalni i huśtawek po skałki wspinaczkowe

Poza samym drewnem, będziesz potrzebować szeregu akcesoriów, które nadadzą placowi zabaw jego charakter. Oto lista najpopularniejszych elementów wraz z orientacyjnymi cenami:

• Zjeżdżalnia: Uniwersalna zjeżdżalnia z tworzywa sztucznego (HDPE) o długości około 2,5 metra kosztuje zazwyczaj od 300 do 600 zł.
• Siedziska do huśtawek: Proste gumowe lub drewniane siedziska to koszt od 50 zł. Bardziej zaawansowane, jak "bocianie gniazdo", mogą kosztować od 150 do 300 zł.
• Ścianka wspinaczkowa: Zestaw kilku solidnych chwytów wspinaczkowych to wydatek rzędu 100-250 zł.
• Liny: Gruba lina do wspinaczki lub zawieszenia (np. jako element huśtawki) to koszt od 50 zł za metr bieżący.
• Akcesoria dodatkowe: Kierownice, lunety, drabinki ceny wahają się od 50 do 150 zł za sztukę.

Pamiętaj, aby wybierać akcesoria przeznaczone do użytku zewnętrznego i posiadające odpowiednie certyfikaty bezpieczeństwa.

Stalowe serce konstrukcji: jakie łączniki, wkręty i kotwy gwarantują stabilność?

Nawet najlepsze drewno nie zapewni stabilności, jeśli połączenia będą słabe. Dlatego tak ważne jest użycie odpowiednich łączników i kotew. W przypadku placów zabaw polecam stosowanie specjalistycznych, ocynkowanych stalowych łączników ciesielskich, kątowników i kotew do mocowania słupów w gruncie. Zapewniają one znacznie większą wytrzymałość i trwałość niż zwykłe wkręty czy śruby. Dobry zestaw kotew i łączników do podstawowej konstrukcji placu zabaw to koszt rzędu 200-500 zł, ale jest to inwestycja w bezpieczeństwo, która naprawdę się opłaca.

Krok 3: Zbuduj konstrukcję placu zabaw

Niezbędnik majsterkowicza: jakie narzędzia będą Ci potrzebne?

Aby sprawnie zbudować plac zabaw, będziesz potrzebować kilku podstawowych narzędzi. Oto lista rzeczy, które warto mieć pod ręką:

• Piła: Ręczna lub elektryczna (np. ukośnica) do precyzyjnego cięcia drewna.
• Wiertarko-wkrętarka: Niezbędna do wiercenia otworów i wkręcania śrub.
• Poziomica: Kluczowa do zapewnienia pionu i poziomu konstrukcji.
• Miarka i ołówek: Do precyzyjnego odmierzania i zaznaczania.
• Klucze nasadowe lub płaskie: Do dokręcania śrub i nakrętek.
• Młotek: Do osadzania niektórych elementów lub drobnych prac.
• Łopata i szpadel: Do kopania dołów pod kotwy lub fundamenty.
• Szlifierka lub papier ścierny: Do wygładzania powierzchni i krawędzi.

Przygotowanie terenu i fundamentów: jak solidnie zakotwiczyć plac zabaw?

Zanim zaczniesz wznosić konstrukcję, musisz odpowiednio przygotować teren. Wyrównaj podłoże, usuń kamienie, korzenie i inne przeszkody. Następnie przejdź do fundamentów. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest użycie stalowych kotew wbijanych lub wkręcanych w ziemię, na których opierać się będzie konstrukcja. Alternatywnie, można wykopać doły (na głębokość przemarzania gruntu, ok. 80-100 cm), w których zabetonuje się słupy nośne. Pamiętaj, aby kotwy lub słupy były idealnie pionowe i wypoziomowane względem siebie. Solidne zakotwiczenie to podstawa bezpieczeństwa całego placu zabaw.

Montaż szkieletu wieży: instrukcja łączenia głównych belek

Zacznij od montażu głównego szkieletu wieży. Połącz pionowe słupy nośne z poziomymi belkami, tworząc stabilną ramę. Używaj do tego dedykowanych łączników ciesielskich i śrub o odpowiedniej długości i wytrzymałości. Kluczowe jest, aby wszystkie połączenia były solidne i precyzyjne. Używaj poziomicy, aby upewnić się, że wszystkie elementy są idealnie pionowe i poziome. Nie spiesz się na tym etapie dokładność teraz zaowocuje stabilnością i bezpieczeństwem w przyszłości.

Instalacja podestu, drabinki i dachu na co zwrócić szczególną uwagę?

Po zmontowaniu szkieletu czas na kolejne elementy. Podest powinien być stabilny i pozbawiony szczelin, w które mogłoby wpaść dziecko. Drabinka musi mieć równo rozmieszczone szczeble, a jej mocowanie musi być bardzo solidne. Dach, jeśli planujesz go budować, powinien zapewniać skuteczną ochronę przed słońcem i deszczem, ale jednocześnie nie może ograniczać widoczności ani stanowić dodatkowego zagrożenia. Zwróć uwagę na wszystkie punkty mocowania muszą być one bezpieczne i pozbawione ostrych krawędzi.

Montaż ramienia huśtawki: jak zapewnić maksymalną wytrzymałość?

Montaż ramienia huśtawki wymaga szczególnej uwagi. Ramię musi być solidnie przymocowane do głównej konstrukcji, najlepiej za pomocą śrub przelotowych przechodzących przez obie belki i zabezpieczonych nakrętkami. Warto zastosować dodatkowe wzmocnienia w postaci kątowników. Upewnij się, że punkt mocowania huśtawki znajduje się na tyle wysoko, aby siedzisko nie uderzało o podest lub inne elementy konstrukcji podczas huśtania. Pamiętaj też o odpowiedniej odległości od innych części placu zabaw.

Krok 4: Zainstaluj kluczowe elementy i zadbaj o detale

Jak prawidłowo zamontować ślizg? Kąt nachylenia i bezpieczne zakończenie

Montaż zjeżdżalni wymaga kilku kluczowych kroków. Po pierwsze, upewnij się, że zjeżdżalnia jest solidnie przymocowana do podestu zazwyczaj za pomocą śrub. Po drugie, zwróć uwagę na kąt nachylenia. Zbyt stromy może być niebezpieczny, a zbyt łagodny sprawi, że zjeżdżalnia będzie wolna. Po trzecie, zadbaj o bezpieczne zakończenie. Zjeżdżalnia powinna kończyć się na poziomie gruntu lub tuż nad nim, z odpowiednią strefą bezpieczeństwa na końcu. Unikaj sytuacji, w której zjeżdżalnia kończy się nagłym spadkiem.

Wieszanie huśtawek: rodzaje zawiesi i bezpieczna odległość od konstrukcji

Huśtawki można zawiesić na kilka sposobów. Najpopularniejsze są zawiesia linowe lub łańcuchowe zakończone karabińczykami lub specjalnymi uchwytami do huśtawek. Ważne jest, aby liny lub łańcuchy były odporne na warunki atmosferyczne i miały odpowiednią wytrzymałość. Pamiętaj o zachowaniu bezpiecznej odległości między siedziskiem huśtawki a konstrukcją placu zabaw oraz innymi elementami. Dziecko nie powinno mieć możliwości uderzenia się o drewno czy metal podczas huśtania.

Dodatkowe atrakcje: montaż ścianki wspinaczkowej, liny czy bocianiego gniazda

Jeśli Twój plac zabaw ma być wyposażony w dodatkowe atrakcje, takie jak ścianka wspinaczkowa, lina czy bocianie gniazdo, zwróć szczególną uwagę na ich montaż. Chwyty na ściance wspinaczkowej muszą być solidnie przykręcone i rozmieszczone w sposób umożliwiający bezpieczne wspinanie. Lina powinna być gruba i wytrzymała, a jej zakończenie zabezpieczone przed pruciem. Bocianie gniazdo musi być stabilnie zawieszone i mieć odpowiednią głębokość, aby dziecko czuło się w nim bezpiecznie.

Ostatnie szlify: szlifowanie, fazowanie krawędzi i malowanie bezpiecznymi farbami

Zanim plac zabaw zostanie oddany do użytku, konieczne są ostatnie szlify. To etap, który często jest pomijany, a ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa. Dokładnie przeszlifuj wszystkie powierzchnie, szczególnie te, z którymi dzieci będą miały najczęściej kontakt. Zaokrąglij i sfazuj wszystkie ostre krawędzie to zapobiegnie skaleczeniom. Na koniec pomaluj plac zabaw bezpiecznymi dla dzieci farbami lub lakierami, które są zgodne z normą PN-EN 71-3. Wybieraj żywe kolory, które dodadzą konstrukcji uroku i zachęcą dzieci do zabawy.

Krok 5: Stwórz strefy bezpieczeństwa i odpowiednią nawierzchnię

Czym jest strefa bezpieczeństwa i jak ją wyznaczyć dla huśtawki i zjeżdżalni?

Strefa bezpieczeństwa to obszar wokół urządzenia, który musi pozostać wolny od wszelkich przeszkód, aby zapobiec urazom w razie upadku lub wyjścia poza bezpieczny tor ruchu. Jej wymiary zależą od rodzaju urządzenia i wysokości swobodnego upadku. Dla huśtawki, strefa bezpieczeństwa powinna mieć co najmniej:

• Szerokość: 1,5 metra z każdej strony siedziska.
• Długość: Zakres ruchu siedziska plus dodatkowe 2 metry z przodu i z tyłu.

Dla zjeżdżalni, kluczowa jest strefa wylotowa, która powinna być wolna na długości co najmniej 2 metrów od końca ślizgu.

Jaka nawierzchnia amortyzująca będzie najlepsza? Piasek, kora, a może maty gumowe?

Wybór odpowiedniej nawierzchni amortyzującej upadek jest kluczowy, szczególnie pod urządzeniami, z których dziecko może spaść z wysokości. Oto porównanie popularnych rozwiązań:

Rodzaj nawierzchni	Zalety i wady
Piasek	Zalety: Naturalny, tani, dobrze amortyzuje. Wady: Może być brudny, łatwo się rozsypuje, wymaga regularnego uzupełniania i przesiewania.
Żwir (o odpowiedniej granulacji)	Zalety: Dobra przepuszczalność wody, stosunkowo tani. Wady: Może być niewygodny do chodzenia, kamienie mogą stanowić zagrożenie przy upadku z większej wysokości.
Kora sosnowa/drewniana zrębka	Zalety: Naturalny wygląd, dobra amortyzacja, przyjemna w dotyku. Wady: Wymaga regularnego uzupełniania, może zawierać drzazgi, niektóre dzieci mogą mieć na nią alergię.
Maty gumowe/Sztuczna trawa	Zalety: Bardzo dobra amortyzacja, trwałość, łatwość czyszczenia, estetyczny wygląd. Wady: Najdroższe rozwiązanie, wymaga przygotowanego podłoża.

Niezależnie od wyboru, nawierzchnia powinna mieć grubość co najmniej 30 cm w miejscach najbardziej narażonych na upadki.

Jak przygotować podłoże pod bezpieczną nawierzchnię?

Aby bezpieczna nawierzchnia spełniała swoje zadanie, podłoże pod nią musi być odpowiednio przygotowane. Zazwyczaj wymaga to wykonania płytkiego wykopy, aby stworzyć zagłębienie na materiał amortyzujący. Na dno wykopu warto ułożyć agrowłókninę, która zapobiegnie przerastaniu chwastów i wymieszaniu się nawierzchni z gruntem. Ważne jest również zapewnienie odpowiedniego drenażu, aby woda nie zalegała pod nawierzchnią. Po ułożeniu materiału amortyzującego, należy go równomiernie rozprowadzić i wyrównać.

Unikaj najczęstszych błędów przy budowie placu zabaw

Błąd nr 1: Ignorowanie stabilizacji konstrukcji w gruncie

To prawdopodobnie najpoważniejszy błąd, jaki można popełnić. Plac zabaw, który nie jest odpowiednio zakotwiczony w gruncie, może się przewrócić, stwarzając śmiertelne zagrożenie. Niewystarczające fundamenty, zbyt płytkie osadzenie słupów lub użycie nieodpowiednich kotew to prosta droga do tragedii. Pamiętaj, że konstrukcja musi być stabilna nawet przy intensywnym użytkowaniu przez dzieci.

Błąd nr 2: Użycie nieodpowiednich, toksycznych środków do ochrony drewna

Drewno musi być zabezpieczone, ale nie kosztem zdrowia dzieci. Stosowanie przestarzałych, toksycznych impregnatów czy farb może prowadzić do zatruć lub reakcji alergicznych. Zawsze upewnij się, że używane produkty są certyfikowane i bezpieczne dla dzieci, zgodnie z normą PN-EN 71-3. Lepiej zapłacić nieco więcej za bezpieczny produkt, niż ryzykować zdrowie swoich pociech.

Błąd nr 3: Brak zachowania bezpiecznych odległości między elementami placu

Plac zabaw to nie tylko poszczególne urządzenia, ale cała przestrzeń, w której dzieci się poruszają. Brak zachowania odpowiednich odległości między huśtawką a zjeżdżalnią, czy między innymi elementami, może prowadzić do kolizji i urazów. Zawsze planuj strefy bezpieczeństwa dla każdego urządzenia i upewnij się, że nie nachodzą one na siebie.

Błąd nr 4: Niewłaściwy dobór drewna i łączników

Użycie nieheblowanego drewna z ostrymi krawędziami, pęknięciami czy sękami to prosta droga do skaleczeń i drzazg. Podobnie, stosowanie zwykłych wkrętów budowlanych zamiast dedykowanych śrub ciesielskich osłabia konstrukcję i skraca jej żywotność. Wybieraj drewno strugane, z zaokrąglonymi krawędziami i używaj odpowiednich, mocnych łączników.

Przeczytaj również: Plac zabaw Park Ujazdowski: Otwarty 14.03! Kiedy i jak?

Konserwacja i coroczny przegląd: zadbaj o plac zabaw na lata

Twoja coroczna checklista: co sprawdzać przed każdym sezonem?

Aby plac zabaw służył bezpiecznie przez wiele lat, wymaga regularnej konserwacji i przeglądów. Przed rozpoczęciem każdego sezonu zabawowego, przeprowadź dokładną kontrolę:

• Stan techniczny: Sprawdź, czy drewno nie jest zbutwiałe, popękane lub uszkodzone.
• Połączenia: Dokręć wszystkie śruby, nakrętki i wkręty. Upewnij się, że wszystkie elementy są mocno osadzone.
• Powłoka ochronna: Oceń stan impregnacji i malowania. Czy farba się nie łuszczy? Czy drewno nie jest miejscami odsłonięte?
• Akcesoria: Sprawdź stan lin, łańcuchów, siedzisk huśtawek, mocowania zjeżdżalni.
• Strefy bezpieczeństwa i nawierzchnia: Upewnij się, że strefy są wolne od przeszkód, a nawierzchnia amortyzująca ma odpowiednią grubość.

Jak odnowić impregnację i malowanie, aby zachować estetykę i bezpieczeństwo?

Jeśli podczas przeglądu zauważysz, że powłoka ochronna drewna jest zniszczona, czas na odnowienie. Najpierw oczyść drewno z kurzu i brudu. Jeśli stara farba się łuszczy, delikatnie ją zeszlifuj. Następnie nałóż nową warstwę impregnatu, a po jego wyschnięciu bezpiecznej dla dzieci farby lub lakieru. Pamiętaj, aby robić to w dni bez deszczu i przy umiarkowanej temperaturze. Odpowiednia konserwacja nie tylko przedłuży żywotność placu zabaw, ale także zapewni jego estetyczny wygląd i, co najważniejsze, bezpieczeństwo dzieci.